5651 Sayılı Kanun Kapsamında İnternete Erişimin Engellenmesi ve Koruma Tedbirleri

Kısa Tanım

5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun, Türkiye'de internet yayıncılığını düzenleyen temel kanundur. Kanun; içerik sağlayıcı, yer sağlayıcı, erişim sağlayıcı ve toplu kullanım sağlayıcıların yükümlülüklerini belirlerken, belirli suçlarla mücadele kapsamında erişimin engellenmesi ve içeriğin çıkarılması gibi koruma tedbirlerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir.

Detaylı Açıklama

5651 Sayılı Kanun'un Amacı ve Kapsamı

5651 sayılı Kanun'un 1. maddesine göre, Kanun'un amacı; içerik sağlayıcı, yer sağlayıcı, erişim sağlayıcı ve toplu kullanım sağlayıcıların yükümlülük ve sorumlulukları ile internet ortamında işlenen belirli suçlarla içerik, yer ve erişim sağlayıcıları üzerinden mücadeleye ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir. Kanun, özellikle çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu madde kullanımı, müstehcenlik, fuhuş, kumar oynanması, Atatürk aleyhine işlenen suçlar, intihara yönlendirme, sağlık için tehlikeli maddelerin temini, terör örgütlerinin propagandası gibi suçları kapsamaktadır.

Erişimin Engellenmesi Kararları

Erişimin engellenmesi kararları, 5651 sayılı Kanun'un 8. ve 9. maddeleri kapsamında iki ana kategoriye ayrılır:

#### 1. 8. Madde Kapsamında Erişimin Engellenmesi (Katalog Suçlar)

Kanun'un 8. maddesi, belirli suçlar (katalog suçlar) bakımından doğrudan erişimin engellenmesini öngörür. Bu suçlar arasında intihara yönlendirme, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu madde kullanımını kolaylaştırma, sağlık için tehlikeli maddelerin temini, müstehcenlik, fuhuş, kumar oynanması, Atatürk aleyhine işlenen suçlar, terör örgütlerinin propagandası ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 226. maddesi kapsamındaki müstehcenlik suçu yer alır. Bu suçların varlığı halinde, Cumhuriyet Başsavcılığı veya Bakanlık (Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu - BTK) tarafından re'sen veya talep üzerine erişimin engellenmesi kararı verilebilir.

#### 2. 9. Madde Kapsamında Erişimin Engellenmesi (Özel Hayatın Korunması)

Kanun'un 9. maddesi, özel hayatın gizliliğinin ihlali, kişilik haklarının saldırıya uğraması veya kişisel verilerin hukuka aykırı olarak yayımlanması durumunda, mağdurun talebi üzerine sulh ceza hakimliği tarafından erişimin engellenmesi kararı verilebileceğini düzenler. Bu madde, ifade özgürlüğü ile özel hayatın korunması arasında hassas bir denge kurmayı amaçlar.

Anayasa Mahkemesi'nin Güncel İçtihadı

Anayasa Mahkemesi (AYM), 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesi kapsamında verilen erişim engelleme kararlarını ifade özgürlüğü (Anayasa m. 26) ve özel hayata saygı hakkı (Anayasa m. 20) bağlamında incelemektedir. AYM, özellikle şu ilkeleri vurgulamaktadır:

• Ölçülülük İlkesi: Erişimin engellenmesi, hedeflenen amaca ulaşmak için gerekli ve orantılı olmalıdır. Tüm siteye erişimin engellenmesi yerine, yalnızca hukuka aykırı içeriğe erişimin engellenmesi (içeriğin çıkarılması) tercih edilmelidir.
• Geçici Koruma Tedbiri: Erişim engelleme kararları geçici nitelikte olup, nihai bir yargı kararına kadar uygulanmalıdır.
• Yargısal Denetim: Kararların bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından verilmesi ve denetlenmesi esastır.
• İfade Özgürlüğüne Müdahale: Erişim engelleme, ifade özgürlüğüne ağır bir müdahale teşkil eder; bu nedenle dar yorumlanmalı ve ancak demokratik toplum düzeninin gerekleriyle sınırlı olarak uygulanmalıdır.

AYM'nin önemli kararlarından biri olan E. 2014/87, K. 2015/28 sayılı kararında, 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesinin ifade özgürlüğüne yönelik sınırlamalarının Anayasa'ya uygun olduğu ancak uygulamada ölçülülük ilkesine dikkat edilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, AYM'nin bireysel başvuru kararlarında (örneğin, Ali Rıza Üçer Başvurusu, B. No: 2014/13186) erişim engelleme kararlarının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği sonucuna varılmıştır.

Koruma Tedbirleri ve Uygulama Usulü

5651 sayılı Kanun kapsamında uygulanan başlıca koruma tedbirleri şunlardır:

• İçeriğin Çıkarılması: Hukuka aykırı içeriğin yayından kaldırılması.
• Erişimin Engellenmesi: Belirli bir URL, IP adresi veya alan adına erişimin tamamen engellenmesi.
• Yer Sağlayıcıya Bildirim: İçerik sağlayıcının tespit edilememesi halinde yer sağlayıcıya bildirim yapılması.

Uygulama usulü şu şekilde işler:

1. Başvuru: Mağdur veya ilgili kurum, sulh ceza hakimliğine veya BTK'ya başvurur.

2. Karar: Hakimlik veya BTK, talebi değerlendirerek erişimin engellenmesi veya içeriğin çıkarılması kararı verir.

3. Tebliğ: Karar, derhal erişim sağlayıcılara ve ilgili taraflara tebliğ edilir.

4. Uygulama: Erişim sağlayıcı, kararı en geç dört saat içinde uygulamakla yükümlüdür.

5. İtiraz: Karara karşı itiraz yolu açıktır; itiraz, kararı veren hakimliğin bağlı olduğu ağır ceza mahkemesine yapılır.

İfade Özgürlüğü ve Özel Hayatın Korunması Dengesi

Anayasa'nın 26. maddesi ifade özgürlüğünü, 20. maddesi ise özel hayatın gizliliğini güvence altına almıştır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 8. ve 10. maddeleri de benzer düzenlemeler içerir. 5651 sayılı Kanun, bu iki temel hak arasında denge kurmayı hedefler. Ancak uygulamada, özellikle 9. madde kapsamında verilen erişim engelleme kararlarının ifade özgürlüğünü orantısız şekilde sınırladığı yönünde eleştiriler bulunmaktadır. AYM, bu dengeyi sağlamak için her somut olayda ölçülülük ilkesini titizlikle uygulamaktadır.

Sonuç

5651 sayılı Kanun, internet ortamında hukuka aykırı içeriklerle mücadelede önemli bir araçtır. Ancak erişimin engellenmesi gibi ağır bir tedbirin, ifade özgürlüğüne müdahale niteliği taşıdığı unutulmamalıdır. Anayasa Mahkemesi'nin güncel içtihadı, bu tedbirin ancak ölçülü, geçici ve yargısal denetime tabi olarak uygulanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Hukuk uygulayıcılarının, her somut olayda bu dengeyi gözeterek karar vermesi, demokratik hukuk devletinin gereğidir.